ҚАЗАҚСТАННЫҢ СПОРТ МЕКТЕПТЕРІНДЕГІ ЖАС СПОРТШЫЛАРДЫҢ ДЕНСАУЛЫҒЫН САҚТАУ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫ: МӘСЕЛЕНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАЙ-КҮЙІ ЖӘНЕ ЗЕРТТЕУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
DOI:
https://doi.org/10.62931/Кілт сөздер:
денсаулықты сақтау, спорт мектептері, мониторинг, спорттық медицина, функционалдық жағдай, медициналық-педагогикалық бақылауАңдатпа
Мақала Қазақстандағы жас спортшылардың денсаулықты сақтау технологияларын талдауға арналған. Зерттеудің мақсаты спорттық дайындықтағы медициналық бақылау, дене дамуын мониторингілеу, функционалдық жағдайды бағалау, жаттығу жүктемесін реттеу және ұйымдастырушылық сүйемелдеуді сипаттайтын ғылыми жарияланымдарды жүйелеу болды. Ең жақсы зерттелген бағыттар ретінде спорттық медицина, кардиологиялық диагностика, жүрек соғу жиілігін бақылау және жүрек ырғағының вариабельділігін талдау айқындалды. Қазақстандық зерттеулерде сүйемелдеудің жекелеген компоненттерін сипаттайтын жұмыстар басым екені, ал спорт мектептерінде енгізілген кешенді технологиялардың шектеулі ұсынылғаны анықталды. Медициналық, функционалдық және педагогикалық бақылауды даярлаудың қауіпсіздігі мен даралануын қамтамасыз ететін бірыңғай денсаулық сақтау жүйесіне біріктіру қажеттігі туралы қорытынды жасалды.
Әдебиеттер тізімі
1 Марчибаева У.С., Отаралы С.Ж., Садыков С.К., Потелюнене С.В., Уалиева А.К. Нормативно-правовое регулирование физической культуры и спорта в Республике Казахстан: ретроспективный анализ // Теория и методика физической культуры. - 2023. - Т. 74, № 4. - С. 60-68. DOI: 10.48114/2306-5540_2023_4_60.
2 Нысанбаева К.С., Абдулла В.А., Нарбекова Г.А., Глушкова Н.Е. Состояние и перспективы развития спортивной медицины в Республике Казахстан // Наука и здравоохранение. - 2022. - Т. 24, № 6. - С. 232-244.
3 Alina T., Bauyrzhan Z., Mikhail S., Yesset B., Vitaliy A. Prospects for the development of physical culture and grassroots sports in the Republic of Kazakhstan // Journal of Physical Education and Sport. - 2022. - Vol. 22. - P. 2246-2253.
4 Kuandykov K.Z., Kopbayev D.Z., Mauyaeva S.T. Actual problems of legal regulation of medical support and fight against doping in Kazakhstan sport // Journal of Actual Problems of Jurisprudence. - 2020. - Vol. 94, № 2. - P. 42-51. DOI: 10.26577/JAPJ.2020.v94.i2.05.
5 Андасова Ж., Жукешева М., Тулендієва Т., Нурматов А. Поліпшення медичного забезпечення організації фізичної культури і спорту в Казахстані // Спортивна медицина, фізична терапія та ерготерапія. - 2023. - № 1. - С. 3-6. DOI: 10.32652/spmed.2023.1.3-6.
6 Андасова Ж.М. Підготовка спортивних лікарів у Казахстані // Спортивна медицина, фізична терапія та ерготерапія. - 2019. - № 1. - С. 1-9. DOI: 10.32652/spmed.2019.1.1-9.
7 Page M.J., McKenzie J.E., Bossuyt P.M. Boutron I., Hoffmann T.C. The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews // Journal of Clinical Epidemiology. - 2021. - Vol. 134. - P. 178-189. - DOI: 10.1016/j.jclinepi.2021.03.001.
8 Kausova G., Karabaeva A. [Almaty club “KAIRAT” young football players’ health] // PubMed - 2013 - № 223. - P. 47-55 - PMID: 24214593 - URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24214593/
9 Adambekov K,. Iljasova L., Adambekov Y., Achmetova E. Regulation and control of young football players’ training loads // Sporto mokslas / Sport Science. - 2016. - № 1. - P. 73-78. - DOI: http://dx.doi.org/10.15823/sm.2016.12.
10 Petrosyan M.А. Peculiarities of education and training methods for young athletes in modern realities: Gadgets, nutrition, and motivation in freestyle wrestling and grappling (based on materials from the Salus club, Karaganda) // Physical Education and University Sport. - 2025. - Т. 4, № 4. - С. 360-365. - DOI: 10.18500/2782-4594-2025-4-4-360-365.
11 Авсиевич В.Н., Дельвер П.А., Плахута Г.А., Мухамбет Ж.С. Нормативно-правовое регулирование спорта и физической культуры в Казахстане | статья в журнале «молодой ученый» - 2018. - Режим доступа: https://moluch.ru/archive/227/53008.
12 Токатлыгиль Ю.С., Отаралы С.Ж., Салиева А.Ж., Моисеева Н.А. Балалар мен жасөспірімдердің дене белсенділігін бақылау: бақылау-өлшеу құралдарын таңдау // Теория и методика физической культуры. - 2024. - Т. 76, № 2. - С. 63-70. DOI: 10.48114/2306-5540_2024_2_63.
13 Mukataeva Z.M., Dinmukhamedova A.S., Aizman R.I. Comparative analysis of schoolchildren’s morpho-functional development as the basis for health monitoring (with the main focus on northern and southern Kazakhstan regions) // Science for Education Today. - 2019. - Vol. 9, № 5. - P. 126-142. - DOI: 10.15293/2658-6762.1905.08.
14 Muzrapova S., Kamaliyeva M., Sapargaliyev R., Narbekova G. Functional state of the cardiovascular system of adolescent water polo players before and after exercise using a hardware and software complex «Health-Express» // APTCM. - 2025. - Vol. 49, № 3. DOI: 10.64854/2790-1289-2025-49-3-07.
15 Есиркепов Ж.М., Абдиллаев А.К., Искаков Т.Б., Баймуханбетов Б.М., Куанышбаев Б.Ж. Жасөспірім гандболшы қыздардың техникалық-тактикалық әрекеттерін бақылау әдістерін жаттығу үдерісінде қолдану // Теория и методика физической культуры. - 2026. - Т. 83, № 1. - С. 187-201. DOI: 10.48114/2306-5540_2026_1_187.
16 Yerezhepov D., Gabdulkayum A., Bilyalova G., Amangeldikyzy S., Kozhamkulov U.A. Cardiological Functional Assessment of National Olympic Team of Kazakhstan // Journal of Clinical Medicine. - 2023. - Vol. 12, № 24. - P. 7511. - DOI: 10.3390/jcm12247511.
17 Altynova N.K., Tokmurzina S.S., Kassymbekova A.M., Kereyev T.N., Musralina L.Z., Lebedeva L.P. Djansugurova L.B. Genetic markers of sports performance, interpretation of individual genotypes in the athlete’s genetic passport // International Journal of Biology and Chemistry. - 2024. - Т. 17, № 2. - С. 53-73. - DOI: 10.26577/IJBCh2024v17.i2.6.
18 Тен А., Шепетюк М., Бауржан М., Мырзабосынов Е., Телемгенова А. Инструментальная оценка физиологических реакций спортсменов қазақ күресі на тренировочные нагрузки различной направленности // Теория и методика физической культуры. - 2025. - Т. 81, № 3. - С. 78-85. DOI: 10.48114/2306-5540_2025_3_78.
19 McAuley A.B.T., Baker J., Johnston K., Varley I., Herbert A.J. Talent inclusion and genetic testing in sport: A practitioner’s guide // Current Issues in Sport Science (CISS). - 2023. - Vol. 8, № 1. - P. 008. - DOI: 10.36950/2023.1ciss008.
20 Webborn N., Williams A., McNamee M., Bouchard C., Pitsiladis Y. Direct-to-consumer genetic testing for predicting sports performance and talent identification: Consensus statement // British Journal of Sports Medicine. - 2015. - Vol. 49, № 23. - P. 1486-1491. - DOI: 10.1136/bjsports-2015-095343.
21 Vlahovich N., Fricker P.A., Brown M.A., Hughes D. Ethics of genetic testing and research in sport: a position statement from the Australian Institute of Sport // British Journal of Sports Medicine. - 2017. - Vol. 51, № 1. - P. 5-11. - DOI: 10.1136/bjsports-2016-096661.
22 Авсиевич В.Н. Профилактика спортивного травматизма у юных спортсменов, занимающихся пауэрлифтингом // Молодой учёный. - 2016. - Т. 111, № 7. - С. 361-363.
23 Балтаева А. У., Арынова Г. А., Даниярова А. Б., Байтенова А. Н., Аширбеков Г. К. Букунова А. Ш. Оценка гармоничности физического развития школьников города Алматы // Вестник Казахского Национального медицинского университета. - 2019. - № 1. - С. 364-367.
24 Mukataeva Z.M., Kabieva S.Z., Dinmukhamedova A.S., Aizman R.I. The main trends in morpho-functional development of Kazakh schoolchildren // Science for Education Today. - 2020. - Т. 10, № 3. - С. 211-230. - DOI: 10.15293/2658-6762.2003.12.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Спорт ғылымындағы зерттеулер
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
