ОРТА ЖӘНЕ ЕГДЕ ЖАСТАҒЫ ХАЛЫҚТЫҢ ДЕНЕ БЕЛСЕНДІЛІГІН ДАРАЛАНДЫРУ: ПЕДАГОГИКАЛЫҚ СҮЙЕМЕЛДЕУДІ, ЦИФРЛЫҚ МОНИТОРИНГТІ ЖӘНЕ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖАҒДАЙЛАРЫН БІРІКТІРУ
DOI:
https://doi.org/10.62931/Кілт сөздер:
дене белсенділігі, белсенді ұзақ өмір сүру, дараландыру, педагогикалық сүйемелдеу, цифрлық мониторинг, бұқаралық спортАңдатпа
Зерттеудің өзектілігі орта және егде жастағы халықты бұқаралық спортқа бастапқы тартудан тұрақты әрі жеке мүмкіндіктеріне сәйкес дене белсенділігін қолдауға көшу қажеттілігімен байланысты. Мақаланың мақсаты — педагогикалық сүйемелдеуді, цифрлық мониторингті және ұйымдастыру жағдайларын біріктіретін сабақтарды дараландырудың тұжырымдамалық моделін негіздеу. Қазақстандық тәжірибеге және жүрісті сенсорлық бағалауға арналған бес жарияланымды, сондай-ақ халықаралық зерттеулер мен ұсынымдарды қамтитын 16 дереккөзге мақсатты баяндау шолуы жүргізілді. Зерттеу дизайндары мен нәтижелерін салыстыру, кедергілерді тақырыптық топтастыру және тұжырымдамалық модельдеу әдістері қолданылды. Өзара байланысты төрт құрамдас бөлік анықталды: бағдарламаның қолжетімділігі, жүктемені дараландыру, сабақтарға тұрақты қатысуды қолдау және функционалдық жағдайды бақылау. Қатысушыны сүйемелдеу кезеңдері және кедергілерді маман әрекеттерімен әрі нәтиже көрсеткіштерімен байланыстыратын матрица ұсынылды. Бұрынғы құлаулар бойынша алгоритмдік жіктеу болашақтағы құлау қаупін болжаумен тең емес екені көрсетілді. Сабаққа қатысудың артуы өмір сапасының жақсарғанын өздігінен дәлелдемейді. Модельдің практикалық маңызы нұсқаушының, бағдарламаны ұйымдастырушының және мониторинг маманының жұмысын үйлестірумен айқындалады. Оның тиімділігін дене белсенділігін, қатысушылардың бағдарламада қалуын, функционалдық өзгерістерді және қауіпсіздікті бөлек бағалайтын проспективті зерттеуде тексеру қажет.
Әдебиеттер тізімі
1 World Health Organization. WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Geneva: World Health Organization, 2020. URL: https://www.who.int/publications/i/item/9789240015128 (дата обращения: 17.09.2026).
2 Куангалиева Т.К., Мырзабосынов Е.К., Кенжин Ж.Б., Касенов Х.Н. Факторы повышения качества жизни населения среднего и пожилого возраста // Вестник Казахского университета экономики, финансов и международной торговли. 2025. № 3(60). С. 43–49. DOI: 10.52260/2304-7216.2025.3(60).5.
3 Мухамбет Ж.С., Шунько А.В., Мырзабосынов Е.К., Куангалиева Т.К., Касенов Х.Н. Опыт и практика организации занятий массовым спортом для населения среднего и пожилого возраста // Теория и методика физической культуры. 2025. № 3(81). С. 45–57. DOI: 10.48114/2306-5540_2025_3_45.
4 Шунько А.В., Касенов Х.Н., Кенжин Ж.Б., Лекенова А.А., Мырзабосынов Е.К. Повышение качества жизни населения среднего и пожилого возраста через массовый спорт: роль искусственного интеллекта, инфраструктуры и личной мотивации // Теория и методика физической культуры. 2026. № 1(83). С. 173–185. DOI: 10.48114/2306-5540_2026_1_173.
5 Aitkaliyeva A., Kuangaliyeva T., Kozhamuratov N., Kusmoldayeva Z. A project management model for engaging middle-aged and elderly populations in mass sports // Bulletin of the Kazakh University of Economics, Finance and International Trade. 2026. No. 1(62). P. 170–176. DOI: 10.52260/2304-7216.2026.1(62).18.
6 Askhatova A., Sharipov U., Kasenov S. et al. A temporal convolutional network approach for gait-based fall risk prediction to support safe sport participation in older adults // MethodsX. 2026. Vol. 16. Art. 103845. DOI: 10.1016/j.mex.2026.103845.
7 Stenner B.J., Buckley J.D., Mosewich A.D. Reasons why older adults play sport: a systematic review // Journal of Sport and Health Science. 2020. Vol. 9, No. 6. P. 530–541. DOI: 10.1016/j.jshs.2019.11.003.
8 Meredith S.J., Cox N.J., Ibrahim K. et al. Factors that influence older adults’ participation in physical activity: a systematic review of qualitative studies // Age and Ageing. 2023. Vol. 52, No. 8. Art. afad145. DOI: 10.1093/ageing/afad145.
9 Harris T., Kerry S.M., Victor C.R. et al. A primary care nurse-delivered walking intervention in older adults: PACE (Pedometer Accelerometer Consultation Evaluation)-Lift cluster randomised controlled trial // PLOS Medicine. 2015. Vol. 12, No. 2. Art. e1001783. DOI: 10.1371/journal.pmed.1001783.
10 Pahor M., Guralnik J.M., Ambrosius W.T. et al. Effect of structured physical activity on prevention of major mobility disability in older adults: the LIFE study randomized clinical trial // JAMA. 2014. Vol. 311, No. 23. P. 2387–2396. DOI: 10.1001/jama.2014.5616.
11 Larsen R.T., Wagner V., Korfitsen C.B. et al. Effectiveness of physical activity monitors in adults: systematic review and meta-analysis // BMJ. 2022. Vol. 376. Art. e068047. DOI: 10.1136/bmj-2021-068047.
12 Sherrington C., Fairhall N.J., Wallbank G.K. et al. Exercise for preventing falls in older people living in the community // Cochrane Database of Systematic Reviews. 2019. No. 1. Art. CD012424. DOI: 10.1002/14651858.CD012424.pub2.
13 Montero-Odasso M., van der Velde N., Martin F.C. et al. World guidelines for falls prevention and management for older adults: a global initiative // Age and Ageing. 2022. Vol. 51, No. 9. Art. afac205. DOI: 10.1093/ageing/afac205.
14 Weiss A., Brozgol M., Dorfman M. et al. Does the evaluation of gait quality during daily life provide insight into fall risk? A novel approach using 3-day accelerometer recordings // Neurorehabilitation and Neural Repair. 2013. Vol. 27, No. 8. P. 742–752. DOI: 10.1177/1545968313491004.
15 Nait Aicha A., Englebienne G., van Schooten K.S., Pijnappels M., Kröse B. Deep learning to predict falls in older adults based on daily-life trunk accelerometry // Sensors. 2018. Vol. 18, No. 5. Art. 1654. DOI: 10.3390/s18051654.
16 Stevinson C., Wiltshire G., Hickson M. Facilitating participation in health-enhancing physical activity: a qualitative study of parkrun // International Journal of Behavioral Medicine. 2015. Vol. 22, No. 2. P. 170–177. DOI: 10.1007/s12529-014-9431-5.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Спорт ғылымындағы зерттеулер
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
